تبلیغات
مقاومت فرهنگی در برابر آسیمیلاسون وحفظ بروز رسانی فرهنگ سنتی

تورکی آذربایجانی
ما به فرهنگهای ملل احترام خواهیم گذارد
گزارش كارگزار وزارت خارجه ایران در مورد ریشه كن كردن زبان تركی، مستعمره سازی آزربایجان و سركوب جنبش هویت طلبی در سال ١٣٠٢ شمسی-١٩٢٣ میلادی
ن : آتیلا ت : سه شنبه 10 خرداد 1390 ز : 06:38 ب.ظ | +

در كتاب "پان تركیسم و ایران" تالیف كاوه بیات، در سه پاراگراف به گزارشی از كارگزار وزارت امور خارجه ایران در آستارای آزربایجان (جنوبی) به تاریخ ١٣٠٢ شمسی- ١٩٢٣ میلادی اشاره می شود. اما مولف مانند دیگر اسنادی كه پرده از روی دسیسه های ضدتركی و سیاست رسمی فارسسازی (فارسی سازی، تفریس) خلق ترك می افكنند و تاكنون مخفی مانده اند، متن كامل گزارش فوق را در كتاب خود نیاورده است. با اینهمه از نقل قولهای بسیار كوتاهی كه از متن این گزارش می آورد، می توان به اهمیت فوق العاده آن پی برد. (قابل ذكر است كه كتاب پان تركیسم و ایران (كاوه بیات) از موضع قومیتگرائی افراطی فارسی و پان ایرانیسم شرمگین و یا خجالتی تحریر شده است. با اینهمه به سبب دسترسی مولف آن به اسناد دولتی محرمانه ایران و انعكاس بخشی از آنها – هرچند ناقص و گزینشی- اثری مفید بویژه در عرصه تاریخ نژادپرستی ایرانی، استعمار فارسی و چگونگی شكل گیری سیاستهای فارسسازی و ترك ستیزی دولت ایران و مستندسازی آنها است.)
 
برخی از نكات مهم این گزارش:
 
١-این گزارش وجود حركتی توده ای و پدیده خودآگاهی ملی ترك در سالهای ١٣٠٠ در شهر آستارای آزربایجان جنوبی و تشكلهای فرهنگی و سیاسی ترك مانند "تورك اوجاغی" (ترك اجاقی) برای مقابله با حاكمیت و استیلای فارسی بر ایران و آزربایجان جنوبی و احتمالا گرایشات استقلال طلبانه در آن سالها در آزربایجان جنوبی را به وضوح نشان می دهد. در سند حتی به مقبولیت برنامه های تورك اوجاغی در جهت گسترش خودآگاهی و غرور ملی ترك در میان اهالی اشاره می شود. این حركت توده ای آنچنان قوی بوده كه خوف كارگزار وزارت خارجه ایران در آستارای آزربایجان را –همانگونه كه خود در گزارشش ذكر كرده است- بر انگیخته و وی را به تهیه همچو گزارش هشدار دهنده وادار كرده است.
 
٢-در گزارش مذكور از چهره ها و شخصیتهای محلی شهر آستارای آزربایجان جنوبی مانند "میر فتاح"، "میر عباسقلی" و "غیره" نام برده می شود كه در زمینه هویت و حقوق ملت ترك و مبارزه با سیاستهای استعماری فارسی فعال بوده اند. این امر نشان می دهد بر خلاف جریان مشروطه و عقبه آن كه در نهایت به صورت روندی برای فارسسازی خلق ترك و مستعمره نمودن آزربایجان عمل نمود و بر خلاف رهبران ترك و آزربایجانی مشروطه كه عموما و به شدت از خودبیگانه، فارسزده و ضد ترك بودند، حتی در آن سالها نیز جریانی خالص و از عمق برای حفظ هویت تركی ملت ترك و استقلال آزربایجان و مقاومت در برابر سیاست دولتی فارسسازی در میان توده ترك و شخصیتهای محلی آزربایجان وجود داشته است. امری كه تاریخنگاران ایرانی-فارسی و فارسزدگان همواره آن را مخفی نموده اند. آنها به جای زنده یادان "میرفتاح"ها و "میر عباسقلی"ها و"غیره ها" یعنی قهرمانان واقعی خلق ترك، از شخصیتهای خودفروخته ای مانند كسروی و ارانی و ایرانشهر و تقی زاده و غنی زاده و شفق و ناصح ناطق و فیوضات و ... قهرمان سازی كرده اند. با این وصف تاریخ آغاز جنبش خودآگاهی ملی مدرن ترك در ایران و آزربایجان جنوبی را می باید به سالهای آخر دوره قاجاری به عقب كشید.
 
٣-این گزارش به آغاز و مراحل اولیه شكل گیری سیاستهای رسمی دولت ایران برای ریشه كن كردن زبان تركی، مستعمره سازی آزربایجان و سركوب جریان خودآگاهی ملی تركی كه در آن سالها در حال توده ای و متشكل شدن بود پرتوافكنی می كند. در واقع  سالهای بین انقلاب مشروطه (١٩٠٥) و ساقط نمودن دولت تركی و آزربایجانی قاجار (١٩٢٥) برهه ای از زمان است كه  در آن به جز شاه، اركان و بروكراسی این دولت به تسلط عنصر قومی فارس در می آید. بنابراین نقطه آغاز سیاستهای ضد ترك و ضد آزربایجانی فارسسازی و یكسانسازی توسط دولت ایران برای ریشه كن كردن زبان و هویت تركی از ایران و مستعمره سازی آزربایجان، نه به سلطنت رسیدن رضاخان، بلكه پیروزی (ویا شكست) انقلاب مشروطیت است.
 
٤-این سند به نقش یگانه زبان فارسی در سیاست دولتی فارسسازی، از بین بردن هویت تركی و مستعمره سازی آزربایجان تاكید می كند. سند علنا جایگزین كردن زبان فارسی به جای زبان تركی در آزربایجان را تنها راه سد راه استقلال آزربایجان جنوبی و یا پیوستن آن به تركیه می داند. این سند تائیدی است بر این واقعیت كه نه امروز و نه در گذشته، گسترش و رایج ساختن زبان فارسی در آزربایجان كوچكترین ربطی به امر توسعه و معارف و سوادآموزی و ... مردم ترك و آزربایجان نداشته، بلكه از همان آغاز صرفا ابزاری برای از بین بردن و امحاء زبان و هویت تركی و فارسسازی ملت ترك ساكن در ایران و تبدیل زبان آزربایجان و از بین بردن احتمال ایجاد گرایشات استقلالطلبانه در آزربایجان بوده است. سپرده شدن امر رسیدگی به وضعیت آموزش زبان فارسی در آزربایجان به وزارت جنگ، به قدر كافی افشاء كننده ماهیت واقعی و هدف غائی از گسترش زبان فارسی در آزربایجان است.
 
پیشنهادات مشخص گزارش مذكور در باره مولفه های سیاست فارسسازی چنین است:
 
الف)-در عرصه امحاء زبان تركی، گزارش خواهان گسترش زبان فارسی در آزربایجان به عنوان زبانی جانشین است. به این منظور پیشنهادات زیر را می دهد:
 
-زبان تركی در آزربایجان قدغن شود.
-همه معلمین در آزربایجان از میان ملیت فارس انتخاب شوند.
-معلمین ترك به نواحی فارس نشین و فارسستان تبعید شوند.
- مدارس ابتدائی، قرائتخانه ها و روزنامه جات فارسی زبان در آزربایجان گسترش یابند.
 
ب)-در عرصه تصفیه تركان از دولت و نیروهای انتظامی و نظامی و انقیاد خلق ترك، پیشنهادات زیر را می دهد:
 
-همه نیروهای مسلح و انتظامی آزربایجان از افراد غیرترك انتخاب شوند.
-نظامیان ترك به خارج از آزربایجان منتقل شوند.
-نظامیان ترك در خارج آزربایجان از رده های فرماندهی تصفیه و همه تحت فرماندهی فرماندهان فارس قرار گیرند.
-همه كارمندان و مستخدمین دولت جابجا شوند (تبعید تركان به فارسستان و گماشتن فارسها در آزربایجان).
 
ج)-در عرصه خودآگاهی ملی:
 
-از فعالیت تشكلاتی كه در امر هویت و حقوق تركان فعالند (تورك اوجاغی) جلوگیری شود.
-از ارتباط با نهادها و مسئولین دولت تركیه ممانعت به عمل آید.
 
در زیر سه پاراگراف از كتاب مذكور را كه حاوی اشاراتی به گزارش فوق است نقل می كنم:
 
-------------------
كارگزاری وزارت خارجه در آستارا
(وزارت امور خارجه، سواد گزارش كارگزاری آستارا، بی نمره، ١٤ ثور ١٣٠٢ (٣٥/١٥- ١٣٠٢)
 
 
١-..... در یكی از گزارشهای واصله به وزارت امور خارجه- گزارش كارگذار آستارا كه این تحولات را به دقت دنبال می كرد- علاوه بر تعدادی از چهره های محلی در آستارا- "میرفتاح و میر عباسقلی و غیره" كه ظاهرا در این زمینه فعال بودند، سفیر جدید تركیه در ایران نیز از جمله كسانی ذكر شده بود كه "معروف است" به ترویج برنامه های ترك اجاقی مشغول است (ص ٨٤‌(.
 
٢-..... در یكی از نخستین چاره جوئیهایی كه در این دور از مقابله با تبلیغات پان تركی به عمل آمد، كارگذار وزارت خارجه در آستارا، در اواسط اردیبهشت ١٣٠٢ ضمن ارسال گزارشی در این موضوع، صریحا خاطرنشان ساخت كه اگر "... اولیای امور برای انتشار زبان فارسی در آزربایجان جهدی وافی و جهدی كافی مبذول ندارند، هیچ وقت از انفكاك و تجزیه این قطعه ایمن نبوده و بالاخره این ایالت وسیع نیز مثل سایر قطعات در اثر لاقیدی و سهل انگاری مجزا یا به تملیك دیگر منضم خواهد شد...." (ص ٨٨).
 
این گزارش كه در بحبوحه حساسیتهای ناشی از بحث روشنی بیگ به تهران رسید همانگونه كه پیشتر نیز اشاره شد وزارت خارجه را بر آن داشت كه ضمن ارسال رونوشتهای از آن به وزارتخانه های جنگ، داخله و معارف از آنها بخواهد كه ".... نظر به اهمیت قضیه تصمیمات مقتضیه اتخاذ فرموده و از نتیجه وزارت امور خارجه را مستحضر ....." دارند (وزارت امور خارجه به وزارتخانه های جنگ، معارف و داخله، نمره ١٢٠٢٤، ٢٨ میزان ١٣٠٢ (٣٦-١٥-١٣٠٢)) كه در نهایت به تلاش بی حاصلی در جهت تشكیل یك كمیسیون ویژه در این زمینه منجر شد و وعده وزارت جنگ مبنی بر رسیدگی به وضعیت آموزش زبان فارسی در آزربایجان (وزارت جنگ، نمره ٣٢٧٦، ١ عقرب ١٣٠٢ (٣٦-١٥-١٣٠٢))
 
٣-.....مجموعه ای از چند توصیه مشخص كارگذاری آستارا نیز كه فقط به مسائل معارفی محدود نبود، از جمله پیشنهادات مهمی بودند كه در این ایام مطرح شدند. كارگذار آستارا در گزارشی كه در اردیبهشت ١٣٠٢ به وزارت خارجه ارسال داشت علاوه بر تاكید معمول بر لزوم ترویج زبان فارسی به عنوان ".... یگانه راه .... جلوگیری از این مقصودات...."، نكات دیگری را نیز گوشزد كرد. او نیز همانند فیوضات بر جابجائی كارمندان و مستخدمین دولت و به ویژه "... اردو و قسمتهای قشونی این حدود از نظامی و امنیه و آژان و غیره ...." تاكید داشت كه می بایست " .... كلیتا از خارج فرستاده شده و همین طور مكالمه زبان تركی قدغن شود ......". علاوه بر این می بایست ".... قسمت قشونی آزربایجان را در تحت فرماندگی صاحب منصبان فارسی به نقاط فارسی زبان ایران مامور كنند"
 
البته تاكید اصلی او بر امر معارف بود و این كه ".... وزارت جلیله معارف مدارس ابتدائی این خطه را توسعه داده مخصوصا معلمین فارس از طهران اعزام و معلمین ترك این حدود را در جای دیگر به خدمت بگمارند". در كنار این تمهیدات لازم بود كه ".... از تشكیل كمیته های ترك اجاقی جدا ممانعت شود ...." و ".... وزارت جلیله معارف در تبریز و بعضی شهرهای دیگر آزربایجان جهت تاسیس قرائتخانه ها و روزنامجات مساعده نموده تا شاید با این وسایل زبان فارسی در این مملكت رواج و مخاطراتی كه در فوق عرض شد مرتفع شود".



مرتبط با : جامعه شناسی
.:: نظرات () ::.


 
 

Powered By mihanblog.com Copyright © by http://assimilation.mihanblog.com
This Template  By Theme-Designer.Com